X
تبلیغات
مهندسی کشاورزی - باغبانی - کشت وپرورش کنجد

مهندسی کشاورزی - باغبانی

کنجد

Sesam

Sesamum orientale (Pedaliaceae) Sesam

 

کنجد یکی از قدیمی ترین گیاهان زراعی روغنی جهان است و از زمان های قدیم در ایران کشت می شود و زمانی از صادرات مهم کشور به شمار می رفت. کشت کنجد در مناطق گرمسیری کشور مانند استان های خوزستان، سیستان و بلوچستان، جیرفت و فارس متداول است و در استان مازندران هم به دلیل تنوع کشت، کنجد به صورت زراعت اصلی در بهار و یا به صورت کشت مخلوط همراه با پنبه در بهار و همچنین به عنوان کشت دوم بعد از برداشت غلات بسیار مورد توجه کشاورزان منطقه می باشد و از سوی دیگر کاربرد روزافزون روغن استحصالی از این گیاه در صنعت موجب افزایش تقاضا جهت افزایش سطح زیرکشت آن می باشد.

مصرف اصلی دانه کنجد در تهیه ی حلوا و شیرینی پزی است. روغن کنجد برای طبخ مواد خوراکی مختلف، در تهیه ی عطرها و به عنوان حلال در داروسازی مصرف می شود.

کنجد گیاهی گرمادوست و روز کوتاه است و به هوای گرم و نور فراوان احتیاج داشته و به حرارت پایین حساس است. با این حال، هوای بسیار گرم بیش از ۴۰ درجه سانتی گراد موجب نقصان تشکیل کپسول ها می شود و در واقع حرارت مطلوب رشد کنجد حدود ۲۷ درجه سانتی گراد است. تولید کنجد در نواحی با حداقل ۱۵۰ روز بدون یخبندان امکان پذیر است. این گیاه اساسا یک محصول خاص مناطق گرمسیری و نیمه گرمسیری تلقی می شود. کنجد معمولا در مناطقی با ارتفاع کمتر از ۱۰۰۰ متر از سطح دریا می روید، هر چند که برخی از انواع آن ممکن است در ارتفاعات بالاتر نیز قادر به رشد باشند. کنجد به عنوان یک محصول مقاوم به خشکی و گرما شناخته شده است و لیکن برای تولید و عملکرد بالا به رطوبت احتیاج دارد. به زیادی رطوبت خاک و عدم تهویه نسبتا حساس است و به همین جهت کنترل آبیاری کنجد ضرورت دارد. کنجد مقاوم به خشکی است. در انواع خاک ها رشد می کند مشروط بر آنکه از نظر تهویه و زهکشی محدودیتی وجود نداشته باشد. با این حال خاک های دارای بافت متوسط را ترجیح می دهد. کنجد به شوری خاک غیرمقاوم است و اسیدیته خنثی را ترجیح می دهد.

عملیات مربوط به شخم و آماده نمودن زمین و اجرای دیسک جهت خرد کردن کلوخ با توجه به وضعیت آب و هوایی منطقه در اوایل فروردین توصیه می گردد. مقادیر کودهای موردنیاز هم شامل ۵۰ کیلوگرم اوره، ۱۰۰ کیلوگرم فسفات در هکتار قبل از کاشت و ۲۵ کیلوگرم اوره بر هر هکتار به صورت کود سرک در زمانی که ارتفاع گیاه به ۲۰ سانتی متر رسیده است، قابل مصرف می باشد. همچنین در صورت نیاز می توان کود پتاسه را به مقدار لازم به خاک افزود. با اجرای دیسک دوم در اواخر فروردین که بعد از پاشیدن کود انجام می یابد، زمین مربوطه برای کاشت آماده می گردد.

بذور را بایستی قبل از کاشت با یکی از قارچ کش های موجود و رایج بر طبق توصیه ی فنی کارشناسان و مروجین ضدعفونی نمود. از سموم علفکش با توجه به نوع علف و قبل از کاشت طبق نظر کارشناسان ذیربط استفاده کرد. میزان بذر مصرفی برای زراعت کنجد ۶ تا ۷ کیلوگرم بذر برای یک هکتار توصیه می گردد و زمان مناسب بذر پاشی نیز بر اساس شرایط آب و هوایی منطقه قابل پیش بینی می باشد.

برای کشت کنجد فواصل بین خطوط کاشت حدود ۵۰ الی ۶۰ سانتی متر و فاصله ی بوته روی خطوط ۵ سانتی متر مناسب می باشد. عمق کاشت به نوع خاک بستگی دارد و حداکثر تا ۵/۲ سانتی متر کافی به نظر می رسد. میزان اسیدیته خاک جهت کاشت این گیاه باید بین ۵/۶ تا ۵/۷ باشد و به علت حساسیت گیاه کنجد به خاک های شور، کشت این گیاه در زمین های شور مناسب نمی باشد. به هر حال بذرهای کنجد در زمین هایی که دارای کلوخ باشد یا عمق کاشت به دقت تنظیم نگردد و یا زمین سله بسته باشد، به خوبی و به طور یکنواخت سبز نمی گردد.

در تعیین تاریخ کاشت کنجد رعایت سه نکته ی اساسی ضروری است، اول درجه حرارت مناسب جهت سبز کردن، دوم پایداری دمای هوا به منظور اینکه پس از سبز کردن افت حرارت پدید نیاید، سوم زمان گلدهی مصادف با گرمای بیش از حد نگردد زیرا منجر به عدم باروری گلها شده و تعداد کپسول های تشکیل شده کاهش می یابد. حداقل حرارت خاک برای جوانه زدن و سبز شدن کنجد حدود ۲۰ درجه ی سانتی گراد است. در این حرارت کنجد ۴ تا ۷ روزه سبز می شود. کاشت می تواند هنگامی انجام شود که میانگین شبانه روزی حرارت هوا به ۲۰ تا ۲۵ درجه ی سانتی گراد رسیده باشد. با توجه به شرایط جوی مناطق کشت کنجد و نیازهای این گیاه، کنجد یکی از آخرین زراعت های بهاره است که کشت می گردد. در مناطق گرمسیر کشت کنجد اغلب بعد از برداشت گندم و جو انجام می شود. در مناطق پنبه کاری می توان یک تا دو هفته پس از پایان کشت پنبه به کشت کنجد اقدام نمود. در مناطقی که ذرت و سویا کشت می گردد باید حداقل ۲۰ روز پس از سویا این گیاه را کاشت.

چون رشد اولیه ی گیاهچه ی کنجد کمتر از علف های هرز سریع الرشد منطقه می باشد، بنابراین ایجاد یک بستر مناسب و عاری از علف های هرز برای برخورداری کنجد از رشد مناسب و مطلوب اهمیت فراوان دارد. ریشه های گیاه کنجد نازک و فیبری شکل می باشد و به آسانی آسیب پذیر است. به همین دلیل زیر و رو کردن خاک های اطراف گیاهچه ی این گیاه دشوار است. برای مبارزه علف های هرز می توان از روش های مکانیکی، شیمیایی و یا توام استفاده نمود.

اگر کشت به صورت سنتی و در هم انجام گرفته باشد، بایستی به وسیله کارگر و با دست، اقدام به وجین علف های هرز نمود. در کشت به صورت ردیفی نیز می توان از ادوات کشاورزی نظیر کولتیواتور نسبت به از بین بردن علف های هرز موجود بین خطوط اقدام نمود. بدیهی است در این روش برای حذف علف های هرز روی خطوط بایستی از طریق وجین دستی عمل نمود.

هر چند که گیاه کنجد به عنوان یک گیاه مقاوم به خشکی و گرما شناخته شده می باشد با این وجود برای تولید و عملکرد بیشتر نیازمند رطوبت است، بنابراین در صورت مشاهده تشنگی گیاه باید به نسبت به انجام آبیاری حتی الامکان در هنگام شب اقدام نمود. البته آبیاری بیش از اندازه و پی در پی نیز برای کنجد زیان آور است، به دلیل آن که موجب شدت یافتن بیماری بوته میری و پوسیدگی ذغالی در این گیاه می گردد.

وجین کاری در صورت نیاز تا دو مرحله ضروری است و هنگامی که گیاه به ارتفاع بیش از ۲۰ سانتی متر رسیده و بوته ها از استحکام نسبی برخوردار شده باشند این عمل انجام می گیرد. در ضمن عمل خاک دادن پای بوته در صورت نیاز انجام می پذیرد.

آفات رایج گیاه کنجد شامل آگروتیس یا طوقه بر، شته و کرم برگ خوار می باشد که در مراحل اولیه یا در طول رشد این گیاه ایجاد خسارت می نمایند. در این ارتباط، لازم است با استفاده از ترکیب سم سوین با سبوس مبادرت به طعمه پاشی یا با استفاده از سموم مالاتیون، دیازینون مطابق با مقدار توصیه اقدام به محلول پاشی کرد.

از جمله بیماری های مهمی که گیاه کنجد را در منطقه مورد تهدید و حمله قرار می دهند، می توان به بیماری گل سبز، بوته میری و پوسیدگی ذغالی اشاره نمود. در این خصوص بهترین راه کنترل بیماری پوسیدگی ذغالی و بوته میری، استفاده تناوب زراعی است که جهت کنترل بیماری های فوق الذکر بایستی حتما رعایت گردد.

در برداشت سنتی بهترین زمان برداشت زمانی است که رنگ برگ ها و کپسول ها زرد رنگ شده است و با برداشت مناسب می توان تا حد زیادی از ریزش دانه ها جلوگیری نمود. برای این کار ابتدا بوته ها را توسط دست برداشت نموده و پس از دسته بندی، بایستی آن ها را به صورت سروپا (چاتمه)قرار داد تا بعد از گذشت چند روز کاملا خشک شوند. در این حالت با چند تکان تدریجی دانه های گیاه از غلاف ها جدا خواهند شد.

کنجد را هنگامی برداشت می کنند که دانه ها در کپسول های پایینی رسیده باشند. اگر چه در این مرحله برگ ها ریزش یافته است اما کپسول ها هنوز سبز می باشد. ارقام شکوفا را با دست از خاک بیرون کشیده و یا با داس درو، سپس دسته بندی می نمایند. دسته ها را ۲ تا ۳ روز در مزرعه به طور ایستاده بر هم تکیه داده تا از رطوبت آن ها کاسته شود. سپس دسته ها را روی برزنت یا پلاستیک به طور وارونه تکان می دهند. دانه هایی که به این طریق به دست می آید کیفیت بسیار خوبی دارد. پس از این عمل بوته ها را با کمباین یا خرمن کوب و یا ضربات چوب می کوبند تا بقیه ی دانه ها جدا شود. ارقام ناشکوفا را می توان با دروگر برداشت نمود و سپس همانند ارقام شکوفا عمل کرد و یا بوته ها را موور درو و در مزرعه رها کرد تا خشک شود. پس از آن بوته های خشک شده را با کمباین مجهز به انگشتی های بلند کننده مورد برداشت قرار داد.

وجود ترکیبات لزج و مخاطی در ساقه و نیام ها سبب می شود که دوران خشک شدن طولانی باشد. به همین جهت کمباین کردن مستقیم ارقام ناشکوفا به دلیل طولانی گشتن دوران خشک شدن عملی نیست.

+ نوشته شده در  پنجشنبه 1388/09/05ساعت 17:36  توسط  امین باقري فرد  |